محبوب اوست . و اگر عدم را خواهان باشد براى خود آن نيست ، بلكه براى آن است كه در آن بلا زايل مىشود . لذا هلاكت و عدم نزد او مبغوض و دوام وجود محبوب است و همان گونه كه دوام وجود محبوب اوست كمال وجود نيز مطلوب اوست ، زيرا ناقص فاقد كمال است و نقص به نسبت مقدار مفقود عدم است و نسبت به انسان هلاكت مىباشد و هلاكت و عدم در صفات و كمال وجود مبغوض است ، چنان كه در اصل ذات مبغوض مىباشند و وجود صفات كمال محبوب است ، همان گونه كه دوام اصل وجود محبوب است و اين غريزه‌اى است كه به حكم سنّت بارى تعالى در طبايع قرار داده شده است : وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا * « 1 » . بنابراين نخستين محبوب انسان ذات او ، سپس سلامتى اعضاى او ، پس از آن مال و فرزند و كسان و دوستان اوست . پس اعضاى آدمى محبوب اويند و سلامت آنها مطلوب اوست ؛ چه كمال و دوام وجود او موقوف بر اينهاست . مال نيز محبوب است ، زيرا آن نيز وسيلهء دوام وجود و كمال آن است و همچنين است ديگر اسباب . اين كه انسان اشياى مذكور را دوست مىدارد ، براى اعيان آنها نيست ، بلكه به سبب آن است كه بهره‌مندى او از دوام وجود و كمال آن بدانها وابسته است تا آن جا كه آدمى فرزندش را با اين كه از او بهره‌اى نمىبرد ، بلكه سختيهايى را هم به خاطر او تحمّل مىكند ، دوست مىدارد ؛ زيرا او را پس از مردن جانشين وجود خويش مىكند ، و بقاى نسلش نوعى از بقا براى اوست ، و به سبب علاقهء شديد به بقاى نفس خود ، بقاى كسى را كه جانشين او شود نيز دوست مىدارد ، و گويا آن جزيى از اوست ؛ چه نمىتواند طمع داشته باشد كه تا ابد زنده بماند . آرى هرگاه ميان كشتن او و كشتن فرزندش مخيّر شود ، و طبع او بر اعتدال خويش باقى باشد ، بقاى خود را بر بقاى فرزندش ترجيح خواهد داد ، زيرا بقاى فرزندش تنها از يك نظر به منزله بقاى اوست و بقاى محقّق او نيست . محبّت او به خويشاوندان و كسانش نيز به محبّت او براى كمال نفسش بازگشت دارد ، چه او خود را به سبب آنها تنها نمىبيند و به كمال آنها خود را قوى و آراسته مىانگارد ، زيرا خانواده و مال و اسباب خارجى همچون بالهايى مكمّل وجود انسان‌اند ، و كمال وجود و دوام آن طبعا محبوب اوست . بنابراين نخستين محبوب هر زنده‌اى ذات و كمال ذات و دوام همهء اينهاست ، و آنچه ضدّ آنهاست ، مكروه اوست ؛ و اين امور نخستين سبب محبّت به شمار مىآيد .

--> ( 1 ) فتح / 23 : و هرگز براى سنّت خداوند تغيير و تبديلى نخواهى يافت .